Hoe zet je de stikstofeuro’s voor landbouw effectief in?

 

Jan Willem Erisman is hoogleraar Milieu en Duurzaamheid aan de Universiteit Leiden

Ton Brouwer is eigenaar van Gispoint

Dagblad Trouw kopte op 25 november: Kleine groep veehouders overbelast de natuur. Het betrof een onderzoek van Investico naar de bijdrage van grote landbouwbedrijven aan de stikstofdepositie op Natura 2000 gebieden. Zij pleiten voor een gericht opkoopbeleid van bedrijven. Wat was er ook al weer aan de hand? De Raad van State heeft het Nederlandse stikstofbeleid als onvoldoende beoordeeld om de natuur tegen stikstofdepositie te beschermen, en te voldoen aan de afspraken binnen de Vogel- en Habitat Richtlijn. Op 1 november is een regeling opengesteld om boeren uit te kopen. Hier is 350 miljoen voor beschikbaar. Wij vroegen ons net zoals Investico af of dit wel effectief besteed geld is?

Op 10 december werd de stikstofwet in de Kamer behandeld. Een van de belangrijkste maatregelen is het opkopen van landbouwbedrijven. Hier is meer dan 1 miljard euro voor beschikbaar. Per 1 november is er een opkoopregeling van kracht. Bedrijven binnen 10 km van een Natura2000 gebied die meer dan 2 mol per hectare op dat gebied neerslaan (de totale depositie is gemiddeld 1600 mol) komen in aanmerking voor vrijwillig uitkopen door de provincies. Hiervoor is totaal € 350 miljoen beschikbaar. Het gaat om uitkoop van veehouderijen, waarbij de productierechten worden ingeleverd en er geen herbestemming mag plaats hebben. De veehouder mag ook elders met dat geld geen bedrijf beginnen. De kosten zijn maximaal € 1 miljoen per mol depositie. Onderzoeksjournalisten van Investico publiceerde een overzicht van 25 veehouderijbedrijven die de meeste uitstoot hebben binnen 250 m van een natuurgebied in drie provincies. Deze bedrijven veroorzaken een gemiddelde depositie van 14 mol per hectare per jaar op alle Natura2000 gebieden. De stikstofwet zet in op een vermindering van 250 mol in 2030. Hiermee zou 50% van de natuurgebieden worden beschermd tegen stikstof omdat de depositie onder de zogenaamde kritische depositiewaarde komt.

 

De keuze om de bedrijven dichtbij Natura2000 gebieden als eerste de mogelijkheid te geven om uitgekocht te worden is voor de hand liggend omdat de bijdrage van een bedrijf aan de depositie op de Natura 2000 gebieden een functie is van de uitstoot van het bedrijf en de afstand tot de natuurgebieden. De bijdrage van een bedrijf wordt al snel kleiner naarmate de afstand groter wordt. Daarom inventariseerde Investico ook de bedrijven binnen 250 m van een natuurgebied. Met het inzicht over de bedrijven en hun uitstoot en de afstand tot de Natura2000 gebieden en het OPS-model dat door het RIVM gebruikt wordt om de depositie te bepalen kan je veel gerichter bepalen waar effectief de uitstoot verminderd zou moeten worden. Er zijn nou eenmaal bedrijven die ongunstiger liggen dan andere. Wij hebben een kaart gemaakt waarop je kan aflezen waar de emissiereductie het grootste effect heeft op de depositie op alle Natura 2000 gebieden in Nederland. Daaruit blijkt dat het lang niet overal zo effectief is om in 10 km zones bedrijven uit te kopen, maar dat met veel gerichtere inzet van middelen een veel groter effect bereikt kan worden. Op basis van deze kaart kom je ook op de gebieden waar de bedrijven die Investico inventariseerde in liggen, maar het leert ons nog meer. Zo is het zeer effectief om vooral in de Gelderse Vallei de relatief hoge uitstoot te verminderen omdat die het meest bijdraagt aan de depositie op alle Natura2000 gebieden. Wij berekenden dat om vanuit de landbouw de resultaatverplichting uit de stikstofwet te halen, je niet 26% uitstoot hoeft te reduceren, maar ongeveer 8% als je dat doet in die gebieden waar de bijdrage aan de depositie het hoogst is. Daar moet dan wel de uitstoot sterk verminderd worden. Ook is reductie door de andere sectoren nodig om het doel te halen. Je zou de kaart kunnen gebruiken om de vergoeding voor opkoop of inzet van uitstootreducerende maatregelen gedifferentieerd te vergoeden: hoe hoger de depositiebijdrage, des te hoger de beloning om uitstoot te verminderen. Hiervoor is het nodig de druk om tot innovaties te komen op te voeren bijvoorbeeld door emissieplafonds voor deze gebieden in 2030 door te voeren en voor de innovaties budget beschikbaar te stellen. Zo zet je effectief overheidsgeld in voor bescherming van de natuur en bied je meer perspectief voor de landbouw. 

Een punt (1x1 km vlak) in de kaart geeft aan hoeveel depositie de uitstoot van dat punt veroorzaakt gemiddeld op alle Natura 2000 gebieden:

Stikstofplan heeft zelfde denkfout als de PAS

Fries Dagblad

Stikstofreductie nodig voor natuurherstel

Fries Dagblad

Gezamenlijke oproep voor landbouwcrisis van boeren, wetenschappers en vogelbescherming

Vogelbescherming

Toekomst landbouw met alleen gebruik van eigen én betere grond

Fries Dagblad

Onduidelijkheid over stikstofbeleid overheerst

Hart van Holland.

Ik betwijfel ten zeerste of deze aanpak de benodigde ruimte gaat leveren om vergunningen vlot te trekken.

Omgevingsweb

Niet minder vee, maar minder krachtvoer en kunstmest

Boerderij.nl

De timeline van Jan Willem Erisman biedt verleden, heden en toekomst van de agrarische sector

Platform Kringlooplandbouw

Het Landbouw Collectief biedt boeren weinig zekerheid

Natuurmonumenten

Kritische reacties op studie Mesdagfonds vanuit wetenschap

Boerderij.nl

Beter klimaat betekent ook minder koeien en minder melk per koe

De kringloop van de economie sluiten

Bied boeren wet- en regelgeving voor de lange termijn

Weer nieuwe wetgeving, terwijl de inkt van de fosfaatwet nog niet eens droog is